24 Saat Sonra Unuttuklarımız

0

Hermann Ebbinghaus 1895’te öğrenme ve hafıza üzerinde sistematik olarak çalışan ilk Psikolog olmuştur.  Bellek ve öğrenim konularının psikolojide önemli konular arasına girmesi, onun çalışmaları sonucu gerçekleşmiştir. Öğrenmede yinelemenin önemini, öğrenmenin gerektirdiği yineleme sayısıyla yeniden öğrenmenin gerektirdiği yineleme sayısı arasındaki değişimi ortaya koymuş ve 1894′te Berlin Üniversitesi’nde profesör olmuştur. 1897′de çocukların zekâsını ölçmeye yarayan ve günümüzde her yerde uygulanan “eksiği tamamlama” testini gerçekleştirdi. Bu test; deneğin, içinden çeşitli sözcükler çıkarılmış bir metindeki eksikleri tamamlamasından oluşur.

Ebbinghaus bu testi kendi üzerinde ve zorlu bir deneyle yapmıştır. Locke ve Hume gibi filozoflar hatırlamanın birbirine bağlı şeylerin çağrışım yapması veya zaman, yer, neden veya etki gibi ortak özelliklere sahip düşünceler yoluyla gerçekleştiğini savunmuşlardır. Ebbinghaus çağrışımın hafıza üzerindeki etkisini test etmeye ve sonuçları matematiksel olarak kaydederek hafızanın kanıtlanabilir şemaları izleyip izlemediğini görmek istemiştir.

Hafıza Deneyleri

Ebbinghaus ezberlediği bir kelime listesinin ne kadarını hatırlayacağını test ederek başlamıştır. Ardından çağrışım unsurunu ortadan kaldırmak için sesli – sessiz – sesli biçiminde 2300 tane 3 harfli (ZUC – QAX gibi) anlamsız hece yaratmıştır. Listeler halinde grupladığı bu hecelerin her birine saniyenin küçük bir bölümü bakmış ve listeye 2. Kez göz atmadan önce 15 saniye beklemiştir. Bu işlemi tüm seriyi hızla tekrarlayabilene kadar sürdürmüştür. Farklı uzunlukta listeler ve farklı öğrenme aralıkları deneyerek öğrenme ve unutma hızlarını not etmiştir.

Araştırmada anlamsız hecelerden oluşan bir liste kusursuz bir şekilde iki kez tekrarlandığında, yani tam öğrenme olduğu belirlendikten sonra, bir zaman aralığı konmuştur. Kusursuz hatırlama için ilk denemede 1000 saniye kullanılmışken, ikinci denemede 600 saniye kullanılmış, 400 saniye tasarruf edilmiştir. Bu süre, bellekte tutulan malzemenin miktarının bir göstergesidir. Bu yönden tam bir öğrenme için çok elverişlidir. Daha önceden bir malzemeyi gören, öğrenen kişi ikinci kez aynı malzemeyi öğrenmesi gerektiğinde daha kısa sürede yeniden öğrenebilmektedir.  Ebbinghaus, öğrenme ve yeniden öğrenme arasında yirmi dakikadan otuz bir güne kadar değişen çeşitli zaman aralıklarını kullanarak araştırmalarını sürdürmüştür. Ebbinghaus bu araştırmaları sırasında bir unutma eğrisi oluşturmuştur.

Bu deneylerin sonunda, şiir gibi anlamlı materyalleri kendi anlamsız listelerinden 10 kat daha kolay hatırlayabildiğini görmüştür. Ayrıca anlamsız heceler ne kadar çok tekrarlanırsa, ezberlenmiş bilginin üretilmesi için o kadar zaman gerektiğini de belirtir. Bunun yanı sıra bir listeyi ezberlerken en etkili olanın ilk tekrarlar olduğu da kanıtlanmıştır. Ebbinghaus ayrıca hafıza da tutma konusunda beklenmedik bir bulguya daha rastlar. Anımsama ilk saatte en hızlı biçimde kayba uğramakta, sonra hafifçe yavaşlamakta ve 9 saat sonra öğrenilenler %60 oranında unutulmaktadır.  24 saat sonra ezberlenen herhangi bir şeyin yaklaşık üçte ikisi unutulmaktadır.

Öğrenmeyle hatırlama arasındaki geçen zaman aralığında kişinin neler yaptığı, hatırlama miktarını etkiler. Örneğin; bir öğrenme malzemesi %100 öğrenildikten sonra kişinin uyuması ya da başka işlerle uğraşması hatırlanan miktarı değişir. Kişi uyanık kaldığında hiç bir işle uğraşmasa bile, etrafında olup bitenler onu etkiler. Bu da hatırlama anında olumsuz etki yaratır. Bu konuda yapılan çalışmalarda, öğrenmeden sonra uyuyan kişilerin uyumayanlara göre daha çok hatırladıkları görülmüştür.

Ebbinghaus’un Deneylerinden Elde Ettikleri;

  • Unutma en hızlı ilk 9 saatte gerçekleşir,
  • Unutulan öğeler ilk kez öğrenilen yeni şeylerden daha hızlı öğrenilir,
  • Üzerinde çok durulan, aşırı öğrenilen materyal daha uzun süre hatırlanır,
  • Anlamlı şeyler sıradan anlamsız şeylerden 10 kat daha uzun süre hatırlanır,
  • Bir serinin başına ya da sonuna doğru olan öğeler, daha kolay hatırlanır,
  • Uzun bir aradan sonra yinelenen öğrenme seansları, herhangi bir konuyu akılda tutmayı kolaylaştırır.
unutma

Hasan Bacanlı’nın Gelişim ve Öğrenme adlı kitabından alınmıştır.

Unutma Nedenleri

Unutmanın nedenleri de psikologların açıklamalarına bağlıdır. Bazı psikologlara göre unutmanın nedeni engelleyici etkidir. Bu etki 2 şekilde olur:

  • Geriye doğru engelleyici etki (geriye ket vurma )
  • İleriye doğru engelleyici etki ( ileriye ket vurma )

Öğrenmeden önce ya da sonra yer alan başka bir öğrenme, hatırlama ve geri getirmeyi olumsuz yönde etkileyebilir. Söz konusu öğrenmeden önce yapılmış bir öğrenmeden kaynaklanan etkiye ileriye doğru, sonra yapılmış bir öğrenmeden kaynaklanana geriye doğru engelleyici etki denilir. Örnek olarak 30-40 kişinin bulunduğu bir sınıfa giren öğretmen öğrencilerin ismini sorup öğrenir. Daha sonra başka bir sınıfta aynı şeyi yapar. İlk sınıfta öğrenilen isimleri hatırlama gücü daha sonraki sınıfta öğrenilenlerin etkisi altında bozulur. Bu geriye doğru engelleyici etkidir. Bunun tersi de olabilir, o zaman ileriye doğru engelleyici etki söz konusudur. Yani, önce öğrenilenler sonra öğrenilenlerin hatırlanmasını güçleştirebilir.

Öğrenmeyle hatırlama arasındaki geçen süre içinde yeni bir öğrenmenin gerçekleşmesi, ilk öğrenilenlerin bellekte saklanmasına olumsuz bir etki yapar ve ilk öğrenilenleri hatırlama miktarı düşer. Buna ” geriye doğru engelleyici” ya da ” geriye ket vurma” denir. Bu olgu aşağıdaki gibi bir deney düzeniyle araştırılarak saptanmıştır. Böyle bir çalışmada iki gruba da ( A ) öğrenmesi yaptırılmış, daha sonra deney grubuna ( B ) öğrenmesi yaptırılırken, kontrol grubu dinlenmeye bırakılmış, yeni bir öğrenme yapmamıştır. Bir süre sonra uygulanan hatırlama testi sonucunda deney grubunun, kontrol grubuna göre daha az şeyi hatırladığı görülmüştür. Diğer bir deyişle, sonraki öğrenme önceki öğrenmenin hatırlamasına ket vurmuştur.


Paylaş.

About Author

Marmara Üniversitesi Arşivcilik Bölümünü dereceyle bitirdi, Koray Holding’te iş yaşamına İnsan Kaynakları alanında başladı, 3.5 yıl burada çalıştıktan sonra, Turkcell İnsan Kaynakları Ekibinde öncelikle 3 yıl Turkcell Akademi’nin kuruluş çalışmalarında bulundu, daha sonra İşealım Ekibine geçti, 4 yıl burada görev yaptıktan sonra Organizasyonel Gelişim ve Değişim Ekibinde 1 yıl çalıştı ve Turkcell’den ayrılarak Nortel Networks İnsan Kaynakları Müdürü olarak, Vodafone Türkiye İşeAlım Müdürü olarak çalıştı. Halen Türkiye’nin ilk ve tek bağımsız otomotiv dizayn şirketi olan Hexagon Studio’da IK ve İdari İşler Müdürü olarak çalışmaktadır. PERYÖN (Personel Yönetimi Derneği) üyesidir. İngilizce, Osmanlıca, Farsça bilmektedir. Çalışmanın dışında kalan zamanlarında kitap okumak ve spor yapmak en çok vakit harcadığı alanlardır.

Comments are closed.