Çocuklardan söz açıldığında pek çok anne babanın ortak şikayetleri ve yakınmaları, çocuklarının “istedikleri hiçbir şeyi yapmıyor” oluşudur. Ve çocuk psikologlarına da en çok bu nedenle gelirler: “Çocuğum istediğim hiçbir şeyi yapmıyor!” diyerek.
Her anne baba, çocuğunu büyütürken, kendi hayata bakış açısı ve referansları doğrultusunda çocuğuna bir takım davranış şekillerini yerleştirmek/ kazandırmak ve bu davranış şekillerinin pedagojik anlamını belirlemek ister. Bunları kararlı ve tutarlı mesajlar yardımı ile çocuğa iletmek pekala mümkündür.
Premack İlkesi, anne babanın, çocuğun davranışlarını belirlediği ve arzu ettiği yöne kanalize edebilmesine yardım eden bilimsel bir yöntemi ifade eder. Örneğin ödev yapmak ve oyun oynamak çekişmesi içinde sorun yaşanan ebeveyn-çocuk ilişkisinde Premack İlkesi kullanılarak sorunlar ciddi ölçüde azaltılabilir. Neredeyse çocuk sahibi olmak kadar eski olan bu yöntemi kısaca “Gerçekleşme olasılığı yüksek olan davranış, gerçekleşme olasılığı düşük olan davranışı pekiştirir.”şeklinde ifade edebiliriz. Eğer bir çocuğun yerine getirmekte zorlandığı bazı davranışlar söz konusu ise ve çocuk bu davranışları yerine getirmemekte ısrar ediyorsa Premack İlkesi devreye sokulabilir.
Konuyu biraz daha somut ve anlaşılır hale getirmek için şöyle bir örnek verebiliriz: Çocuk televizyon izlemek ister. Anne ya da baba ise çocuğun ders çalışmasını istemektedir. Öncelikle her anne babanın şunu samimiyetle kabul etmesi gerekir ki, televizyon izlemek ders çalışmaktan çok daha çekici bir etkinliktir. Bir yetişkin için bile durum bu iken çocuğun televizyon izlemek istemesini öncelikle anlamak gerekir. Öte yandan ders çalışmak ise öğrenci olmanın, dahası başarılı bir öğrenci olmanın temel koşuludur. Çok daha az zevkli olsa da… Televizyon izlemek isteyen çocuğunuza “Derslerini zamanında bitirdikten sonra gelip elbette televizyon izleyebilirsin.” dediğinizde,
Bu ilkeyi uygulamış olursunuz.
Çocuğunuza sorumlulukların eğlenceden önce geldiğini ifade etmiş olursunuz.
Bir ebeveyn olarak çocuğunuzun televizyon izleme isteğini anladığınızı göstermiş olursunuz.
Televizyon ve ders çatışmasını ortadan kaldırarak iki tarafı da memnun eden bir çözüm bulmuş olursunuz.
Sadece tek bir cümle ve bu cümlenin altını dolduran kararlı bir duruş ile bir çok fayda birden elde etmiş oluyorsunuz.
Ancak bu ilkeyi hayatınıza kattığınızda dikkat etmeniz gereken noktalar vardır:
Çocuğun kendini zorlamadan yerine getirdiği davranışları, anne-baba mutlaka belirlemelidir. Eğer bir çocuk annenin ve babanın söylediklerini her şekil şartta reddediyor ise bu red durumunun sebepleri mutlaka araştırılmalıdır.
Çocuk yapması gerekeni yaptığında, yapmak istediğini yapmasına da kesinlikle izin ve alan verilmelidir. Yukarıdaki örnek üzerinden gidecek olursak, derslerini zamanında ve eksiksiz yapan bir çocuk, televizyon hakkını elde etmiştir ve bunu kullanmalıdır.
Bu ilkeye konu olan ve çocuğun yapmak istediği şeyler (anne ve babalar bunu ödül olarak adlandırmaktadır) maddesel değil davranışsal olmalıdır.
Premack yöntemine, ebeveyn ile çocuk arasında yapılan makul bir anlaşma gözü ile de bakılabilir. Bu yöntemi izlerken, davranışınızın nedenini çocuğunuza açıklamanız yaşanan çatışmaların azalmasına hizmet edeceği gibi çocuğunuzla aranızdaki iletişimi de güçlendirecektir.